ព្រះរាជជីវប្រវត្តិរបស់សម្តេច ព្រះ​មហាវី​រក្សត្រ ​នរោត្តម ​សីហនុ

ព្រះមហាវីរក្សត្រ​ខ្មែរ ព្រះបាទ សម្តេច ព្រះ​នរោត្តម សីហនុ ព្រះវររាជបិតា​ឯករាជ្យ​ជាតិខ្មែរ បូ​រណ ភាព​ទឹក ដី និង​បង្រួបបង្រួម​ជាតិ បាន​យាង​សោយ​ទិវង្គត នៅក្នុង​ព្រះ​ជន្មាយុ ៩០ ព្រះវស្សា កាលពី​យប់​រំលងអធ្រាត្រ ឈានចូល​ថ្ងៃទី១៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១២ នៅក្នុង​ទីក្រុង​ប៉េកាំង ប្រទេស​ចិន ដោយ​ព្រះ​ជរាពាធ។ព្រះ​បរមសព​របស់​ព្រះអង្គ​ត្រូវបាន​ដង្ហែ​យាង​មកដល់​មាតុប្រទេស នៅ ថ្ងៃទី១៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១២។ ព្រះរាជ​ជីវប្រវត្តិ ព្រះករុណា ព្រះបាទ សម្ដេចព្រះ ន​រោ​ត្ដម សីហនុ ស្ដេច​ព្រះរាជ​សម្ភព នា​ថ្ងៃ​អង្គារ ១១ កើត ខែ​ក​ក្ដិ​ក ឆ្នាំ ច ចត្វា ស័ក ព.ស.២៤៥៦ ត្រូវ​នឹង​ថ្ងៃទី៣១ ខែតុលា គ.ស.១៩២២ នៅឯ​ព្រះបរមរាជវាំង​ក្រុង​ចតុម្មុខ​មង្គល ព្រះរាជ អាណាចក្រ​កម្ពុជា។ ព្រះអង្គ ទ្រង់​ជា​ព្រះរាជបុត្រ នៃ​ព្រះបាទ ន​រោ​ត្ដម សុរា​ម្រឹត និង​សម្ដេច​ព្រះមហា​ក្ស័​ត្រិ​យា​នី ស៊ីសុវត្ថិ កុសុមៈ។ ​ការសិក្សា​ ​ពី​ឆ្នាំ​១៩៣០ ដល់​ឆ្នាំ​១៩៤០ ព្រះអង្គ​បាន​ចូល​សិក្សា នៅ​សាលាបឋមសិក្សា Francois Baudoin និង​វិទ្យាល័យ​ព្រះស៊ីសុវត្ថិ រាជធានី​ភ្នំពេញ ក្រុងភ្នំពេញ​។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គ​បាន​បន្ត​ការសិក្សា​នៅ​វិទ្យាល័យ​បារាំង សាស​លូ​ឡូ​បា (Lycée Chasseloup Laubat) នៅ​ព្រៃនគរ (​វៀតណាម​ខាងត្បូង​)​។​ ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៦ និង​១៩៤៨ ព្រះអង្គ​បាន​បន្ត​ការសិក្សា​ជាន់ខ្ពស់ នៅ​សាលា​អនុវត្ត​ទ័ព​សេះ និង​កងទ័ព​រថពាសដែក​នៅ​សូ​មៀរ (Saumur) ប្រទេស​បារាំង​។​ ​ការគ្រងរាជ្យសម្បត្តិ​លើក​ទី​១ ​នៅ​ខែមេសា ឆ្នាំ​១៩៤១ ក្រុមប្រឹក្សា​ព្រះរាជបល្ល័ង្គ បាន​ជ្រើសតាំង និង​ថ្វាយ​ព្រះរាជ​ឋានៈ​ព្រះ​អង្គជា ព្រះមហាក្សត្រ នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា នៅ​រាជធានី​ភ្នំពេញ​។ ព្រះអង្គ​ឡើង​គ្រង​រាជសម្បត្តិ​នៅ​ថ្ងៃទី​២៨ ខែតុលា ឆ្នាំ​១៩៤១​។​បន្ទាប់ពី​ប្រទេស​កម្ពុជា​បានទទួល​ឯករាជ្យ​ពី​ប្រទេស​បារាំង ព្រះអង្គ​បានដាក់​រាជ្យ​ថ្វាយ​ព្រះបិតា​នៅ​ថ្ងៃទី​០២ ខែមីនា ឆ្នាំ​១៩៥៥។​ ​ការគ្រងរាជ្យសម្បត្តិ​លើក​ទី​២ ​ព្រះអង្គ​ទ្រង់​បាន​ឡើង​គ្រងរាជ្យ​ជា​លើក​ទី​២ នៅ​ថ្ងៃទី​២៤ កញ្ញា ១៩៩៣ ហើយ​ទ្រង់​បានដាក់​រាជ្យ​វិញ​នៅ​ថ្ងៃទី​០៧ ខែ តុលា ឆ្នាំ ២០០៤​។ ក្រោយពី​ការដាក់រាជ្យ ព្រះអង្គ​ត្រូវបាន​គេ​ថ្វាយ​ព្រះនាម​ថា ព្រះមហាវីរក្សត្រ។​ ​ព្រះរាជ​បូជនីយកិច្ច​ ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៤៧ ព្រះបាទ​សម្ដេចព្រះ​ន​រោ​ត្ដម សីហនុ ព្រះអង្គ​មាន​មហា​ជោគជ័យ​ក្នុងការ​ទាមទារ​ឲ្យ​រាជាណាចក្រ​ថៃឡង់​ដ៍ សង​មក​ព្រះរាជ​អាណាចក្រ​កម្ពុជា​វិញ​ជាដាច់ខាត​នូវ​ខេត្ត​ខ្មែរ ដែល​ក្នុងពេល​មាន​ចម្បាំង​សកលលោក​លើក​ទី​២ ថៃឡង់​ដ៍​បាន​យក​ពី​កម្ពុជា​ទៅ គឺ​ខេត្តបាត់ដំបង សៀមរាប កំពង់ធំ ស្ទឹងត្រែង​។​ ​ឆ្នាំ​១៩៤៩ ព្រះអង្គ​បានទាមទារ​ឲ្យ​ប្រទេស​បារាំង​បញ្ឈប់​នូវ​សន្ធិសញ្ញា​អាណាព្យាបាល ដែល​បាន​ចុះហត្ថលេខា​នៅ​ឆ្នាំ​១៨៦៣ និង​ឆ្នាំ​១៨៨៤​។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៩​ដដែល ព្រះអង្គ​បាន​ឡាយ​ព្រះ​ហត្ថលេខា លើ​សន្ធិសញ្ញា​ឯករាជ្យ ដែល​ប្រទេស​បារាំង​ព្រម​ទទួលស្គាល់​តាមផ្លូវ​ច្បាប់​នូវ​ឯករាជ្យ​របស់​ព្រះរាជ​អាណាចក្រ​កម្ពុជា​។ សន្ធិសញ្ញា​ឆ្នាំ​១៩៤៩ នេះ លុបចោល​នូវ​សន្ធិសញ្ញា​អាណាព្យាបាល​ឆ្នាំ​១៨៦៣ និង​ឆ្នាំ​១៨៨៤​។​ ​ពី​ឆ្នាំ​១៩៥២ ដល់​១៩៥៣ ព្រះអង្គ​បាន​យាង​បំពេញ​ព្រះរាជ​បូជនីយកិច្ច​ទាមទារ​កេតនភណ្ឌ​ឯករាជ្យ​១០០​ភាគរយ​ជូន​ជាតិ​មាតុភូមិ​។​ ​នៅ​ថ្ងៃទី​០៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ​១៩៥៣ ដោយ​ស្នា​ព្រះ​ហ​ត្ត​ដ៏​ឧត្ដុង្គឧត្ដម​របស់​ព្រះអង្គ ព្រះរាជ​អាណាចក្រ​កម្ពុជា​បានទទួល​ឯករាជ្យ​ទាំងស្រុង​ពី​សាធារណរដ្ឋ​បារាំង​។ ប្រជារាស្ត្រ​កម្ពុជា​ទូទាំងប្រទេស សូម​ថ្វាយ​ព្រះកិត្តិនាម​ព្រះអង្គ​ជា “​ព្រះមហា​វីរបុរស​ជាតិ – ព្រះបិតា​ឯករាជ្យ​ជាតិ​”​។​ ​ថ្ងៃទី​១៥ មិថុនា ១៩៥២ ព្រះបាទ​នរោត្តម​សីហនុ​វរ្ម័ន ទ្រង់​បាន​ថ្លែង​ជា​ឱឡារិក​ថា ព្រះអង្គ​នឹង​ខិតខំ​ស្វែងរក​ឯករាជ្យ​បរិបូរ​ជូន​ជាតិ មាតុភូមិ​ឲ្យ​បាន​ដាច់ខាត​ក្នុង​រយៈពេល​៣​ឆ្នាំ​។ ក្នុងពេលនោះ ដោយមាន​សហការី​ជួយ​គាំទ្រ​ផង ព្រះអង្គ​ទ្រង់​យាង​ទៅកាន់​ប្រទេស​បារាំង​ក្នុង​ខែកុម្ភៈ​១៩៥៣​។ នៅ​ទីនោះ ព្រះអង្គ​បាន​ផ្ញើ​សារលិខិត​ជូន​លោក វ៉ាំ​ង​សង់​អូ​រី​យ៉ូ​ល ប្រធានាធិបតី​នៃ​សាធារណរដ្ឋ​បារាំង ចំនួន​៣​លើក​៖ លើក​ទី​១ ថ្ងៃទី ៥ មីនា ១៩៥៣ ពី​ទីក្រុង​ណា​ពូ​ល​ លើក​ទី​២ ថ្ងៃទី ១៨ មីនា ១៩៥៣ ពី​ទីក្រុង​ណា​ពូ​ល​ដែរ​ លើក​ទី​៣ ថ្ងៃទី ៣ មេសា ១៩៥៣ ពី​ទីក្រុង​ផុង​តែ​ណឺ​ប្លូ​។​ ដោយ​រដ្ឋាភិបាល​បារាំង​ពុំមាន​អើពើ​អ្វី​នឹង​សំណើ​នោះ ព្រះអង្គ​ទ្រង់​សម្រេច​ព្រះទ័យ​យាង​ទៅធ្វើ​យុទ្ធនាការ​ទាមទារ​ឯក​រាជ្យ​នៅក្នុង​ប្រទេស​កាណាដា និង​សហរដ្ឋអាមេរិក​ទៀត​។​ ​នៅ​កាណាដា ក្នុង​ទីក្រុង​ម៉ុង​រេ​អាល់ ទ្រង់​បាន​ថ្លែង​ទៅ​ពួក​អ្នកសារព័ត៌មាន​ដោយ​សង្កត់ធ្ងន់​លើ​បញ្ហា​ពីរ​ទាក់ទង​នឹង​រាជាណាចក្រ​កម្ពុជា និង​ប្រទេស​បារាំង ដែលជា​តំណាង​ប្រទេស​លោក​សេរី ក្នុង​ឥណ្ឌូចិន​៖ ​ទី​១ គឺ​បញ្ហា​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំងនឹង​ពួក​កុំ​មុយ​នី​ស​ ​ទី​២ គឺ​បញ្ហា​ឯករាជ្យ​បរិបូរ​សម្រាប់​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​។​ ​យោង​លើ​បញ្ហា​នេះ ព្រះអង្គ​ទ្រង់​បញ្ជាក់ថា ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ពុំ​ត្រូវការ​របប​កុំ​មុយ​នី​ស​ទេ ព្រោះថា​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ម្នាក់ៗ​សុទ្ធ​តែមាន​ដីធ្លី​ជា​កម្មសិទ្ធិ សម្រាប់​បង្កបង្កើនផល​របស់ខ្លួន​។ បញ្ហា​ដែល​គេ​ចង់បាន​នោះ​គឺ ឯករាជ្យ​បរិបូរ​សម្រាប់​ប្រទេសជាតិ​។ ចំណែក​ពួក​កុំ​មុយ​នី​ស គេ​មើលឃើញថា​ប្រទេស​កម្ពុជា ជាទី​តាំង​មួយ​ប្រសើរ​សម្រាប់​ពួកគេ​។​ ​នៅ​សហរដ្ឋអាមេរិក ព្រះអង្គ​ទ្រង់​ធ្វើ​សេចក្ដីថ្លែងការណ៍​មួយ​ដែល​ត្រូវបាន​សារព័ត៌មាន​ដ៏​ធំ​មួយ​ឈ្មោះ ញូវយ៉ក​ថែម ចុះផ្សាយ​ក្នុង​ទំព័រ​ទី​១​របស់គេ នៅ​ថ្ងៃទី ១៩ មេសា ១៩៥៣ ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ពិភពលោក​ទាំងមូល​មានការ​ភ្ញាក់ផ្អើល​។ ខ្លឹមសារ​គឺ «… បើ​បារាំង​មិន​យល់ព្រម​ប្រគល់​ឯករាជ្យ​ឲ្យ​កម្ពុជា​ទេនោះ នឹងមាន​គ្រោះថ្នាក់​មួយ​យ៉ាងពិត​ប្រាកដ គឺថា​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​នឹង​ក្រោកឈរឡើង​ប្រឆាំងនឹង​បារាំង ហើយ​គេ​នឹង​ងាក​ទៅរក​ចលនា​វៀត​មិញ ដែល​ដឹកនាំ​ដោយ​ពួក​កុំ​មុយ​នី​ស​»​។ ក្នុងករណី​មានការ​គំរាមកំហែង ប្រជាពលរដ្ឋ​ប្ដេជ្ញា​ថា «ពួក​បារាំង​ទាំងអស់​ដែល​នៅក្នុង​ស្រុក​ខ្មែរ នឹងត្រូវ​ឡោមព័ទ្ធ ហើយ​ជីវិតចុងក្រោយ​របស់​ពួកគេ​នឹង​មកដល់ …»​។​ ​ព្រះ​បញ្ញាញាណ​ខាងលើនេះ បានធ្វើ​ឲ្យ​មតិ​សកលលោក ពិសេស​លោកខាងលិច តម្រូវ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​បារាំង​ព្រម​ចូលរួម​ធ្វើការ​ចរចា​ជាមួយ​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា ស្ដីពី​ឯករាជ្យ​បរិបូរ​នៃ​រាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​។​ សង្គមរាស្ត្រនិយម បន្ទាប់ពី​ព្រះអង្គ​បានដាក់​រាជ្យ ថ្វាយ​ព្រះបិតា​ហើយ ហើយ​ព្រះអង្គ​បាន​ប្រឡូក​ចូលក្នុង ឆាកនយោបាយ បង្កើត ចលនា​សង្គមរាស្ត្រនិយម និង​បាន​ឡើងកាន់តំណែង​ជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​នៃ​ព្រះរាជ​អាណាចក្រ​កម្ពុជា ជាច្រើន សម័យ។ សម័យ​សង្គមរាស្ត្រនិយម គឺជា​សម័យកាល​រុងរឿង​មួយទៀត នៃ​ព្រះរាជ​អាណាចក្រ​កម្ពុជា​ដែល​ដឹកនាំ ដោយ​ព្រះ អង្គ ក្រោយ​ប្រទេស​កម្ពុជា​បានទទួល​ឯករាជ្យ​ពី​ប្រទេស​បារាំង ដោយ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ត្រូវបាន​គេ​សន្មត​ថា ជា​កោះ សន្តិភាព និង​មានការ​រីកចម្រើន​លើ​គ្រប់​វិស័យ។ រដ្ឋប្រហារ សម្ដេចព្រះ ន​រោ​ត្ដម សីហនុ ត្រូវបាន​លោក​សេនាប្រមុខ លន់ ណុល ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ទម្លាក់​ព្រះអង្គ​ចេញពី​តំណែង ព្រះប្រមុខរដ្ឋ​នា​ថ្ងៃ ទី១៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧០ ក្នុងខណៈពេល​ព្រះអង្គ​កំពុង​បំពេញ​ព្រះ​ទស្សនកិច្ច​ក្រៅប្រទេស។ ចលនា​តស៊ូ​សីហនុ​និយម បន្ទាប់ពី​ព្រះអង្គ​បាន​ត្រូវ​ទម្លាក់ និង​បន្ទាប់ពី​ប្រទេស​វៀតណាម បាន​ឈ្លានពាន​ប្រទេស​ក​ម្ពូ​ជា នា​ឆ្នាំ១៩៧៩ ព្រះ អង្គ​បាន​បង្កើត​ចលនា​តស៊ូ​នៅតាម​ព្រំដែន រួមជាមួយ​ភាគី​ពីរ​ទៀត របស់​សម្ដេច​បវរ​សេដ្ឋា សឺ​ន សាន និង​កម្ពុជា ប្រជាធិបតេយ្យ រួម​ធ្វើ​ការចរចា​ជាមួយ​ភាគី​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​កម្ពុជា របស់លោក ហេង សំរិន, ហ៊ុន សែន រហូតដល់​មាន​កិច្ចព្រមព្រៀង​សន្តិភាព​ទីក្រុង​ប៉ារីស នា​ថ្ងៃទី២៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩១។ ព្រះអង្គ​បាន​យាង​ត្រឡប់ មក​ប្រទេស​កម្ពុជា​វិញ និង​ត្រូវបាន ឡើង​សោយរាជ្យ​ជាថ្មី​វិញ បន្ទាប់ពី​ការបោះឆ្នោត​នា​ឆ្នាំ១៩៩៣ រៀបចំ​ដោយ អង្គការសហប្រជាជាតិ។ ការដាក់រាជ្យ ដោយសារ​មាន​បញ្ហា​ផ្នែក​ព្រះ​សុខភាព ព្រះអង្គ​បានដាក់​រាជ្យ​នា​ថ្ងៃទី០៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០០០។ បច្ចុប្បន្ន​ព្រះអង្គ កំពុង​បន្ត​ព្យាបាល ព្រះរោគ​នាទី​ក្រុង​ប៉េកាំង ប្រទេស​ចិន។ រដ្ឋសភា​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា បាន​ថ្វាយ​ព្រះ​ឋា នៈ ព្រះ​អង្គជា «ព្រះករុណា ព្រះបាទ​សម្ដេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ ព្រះមហាវីរក្សត្រ ព្រះវររាជបិតា​ឯករាជ្យ បូ​រណ ភាព​ទឹកដី និង​ឯកភាព​ជាតិខ្មែរ»៕ (​ដកស្រង់​ពី​គេហទំព័រ វិ​គី​ភី​ឌា)